top

Ελευθεροτυπία - Δεκέμβριος 2002

[ Συνέντευξη Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνα στο δημοσιογράφο Θωμά Τσάτση ]

[ ... ]

Σεβασμιώτατε, όταν πριν από τρία χρόνια παραιτηθήκατε από το θρόνο του αρχιεπισκόπου Αμερικής, ποια ήταν η γεύση που σας έμεινε;

Η παραίτησή μου ήταν σαν ένα «χρονικό ενός προαναγγελθέντος τέλους», καθώς οι δυνάμεις που την καθόρισαν, καλλιεργούσαν με συστηματικότατα και από καιρό τις συνθήκες, τουλάχιστο από ενάμισυ χρόνο πριν. Όταν ήρθε η ίδια η στιγμή της παραίτησης, που ήταν απλώς το επισφράγισμα των αλλεπάλληλων μεθοδεύσεων, "σαν έτοιμος από καιρό", όπως λέει ο ποιητής, την κατέθεσα αποφορτισμένος από συναισθήματα. Είχα την πολυτέλεια να δοκιμάσω την απογοήτευση αρκετά ενωρίτερα, ολόκληρο τον ενάμισυ χρόνο των ζυμώσεων.

Αν κάνατε έναν απολογισμό, ποιες ευθύνες θα αποδίδατε στον εαυτό σας; Ποια είναι τα λάθη στη δική σας θητεία στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής;

Οι αποφάσεις ενός ηγέτη εκκλησιαστικού ή άλλου θα κριθούν από την ιστορία, όταν γυρίσει η σελίδα. Στο δικό μου προσωπικό απολογισμό καταχωρώ ως μέγα σφάλμα μόνο την πίστη μου στους θεσμούς. Ποτέ δεν νόμιζα, ούτε για μια στιγμή, ότι τα ανθρώπινα συμφέροντα θα μπορούσαν να υποσκελίσουν τους εκκλησιαστικούς κανόνες και τη μακραίωνη ιστορία της Εκκλησίας. Αποδείχθηκε ότι είχα λάθος, αλλά και σήμερα τον ίδιο ακριβώς δρόμο θα ακολουθούσα πάλι.

Μετά την παραίτησή σας, τα «ίχνη» σας, χάθηκαν. Μόνο από πληροφορίες μαθαίναμε ότι ζείτε στη Νέα Υόρκη ή κάπου στην Ευρώπη. Ειπώθηκαν πολλά. Ακόμη και ότι εργάζεστε σε πολυεθνική εταιρεία. Γιατί επιλέξατε την αφάνεια;

Με την παραίτησή μου είχε κλείσει οριστικά ένα κεφάλαιο της ζωής μου. Ο,τι είχα να προσφέρω, το πρόσφερα γενναιόδωρα στο μακρύ διάστημα της πολυκύμαντης εκκλησιαστικής μου διακονίας. Ηρθε επιτέλους η στιγμή της μοναξιάς και της ηρεμίας που αναζητούσα επί χρόνια.

Βρήκα τη γαλήνη στην Πορτογαλλία, στην Αλμάδα της Λισσαβόνας, όπου ένας παλιός και πιστός φίλος, Ιταλός προσήλυτος στην Ορθοδοξία, έθεσε στη διάθεσή μου το ταπεινό του θέρετρο. Εδώ περνάω έκτοτε τις μέρες μου, αποτραβηγμένος από τον πολύ κόσμο, όπως άλλωστε καταγράφεται στο βιβλίο "Η Μοναξιά ενός Ασυμβίβαστου", της δημοσιογράφου Ιουστίνης Φραγκούλη.

Οσο για τις φημολογίες, αρκεί που είναι γνωστό πόθεν προέρχονται... Αν πάντως, δούλευα σε πολυεθνική εταιρεία, να είστε βέβαιος πως η Αρχιεπισκοπή Αμερικής θα είχε απαλλαγεί από τον πονοκέφαλο της συνταξιοδότησής μου, που τρισήμισυ χρόνια τώρα εκκρεμεί...

Πώς είναι η ζωή ενός αρχιεπισκόπου και μάλιστα πρώην Αμερικής που ζει μακριά από την εκκλησιαστική καθημερινότητα;

Η ζωή μου είναι καθ' όλα λιτή. Κυλάει αθόρυβα με την προσευχή και τον εκκλησιασμό, με συνεχές διάβασμα, με περισυλλογή και περιπάτους ατέλειωτους. Λίγος χρόνος της ημέρας αφιερώνεται, βέβαια, και στην επαφή με τον έξω κόσμο. Χάρη στη δυνατότητα της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας κρατάω ζωντανούς τους δεσμούς με αγαπημένα κι αξέχαστα πρόσωπα. Επίσης, ο καθημερινός περίπατος στο διαδίκτυο και μια ολιγόλεπτη τηλεοπτική ενημέρωση απ' το CNN είναι εκ των ων ουκ άνευ, όσο αποκαρδιωτική κι αν εμφανίζεται ενίοτε η εικόνα της παγκόσμιας πραγματικότητας. Γενικά, θεωρώ ευτύχημα που επιτέλους αφιερώνω χρόνο σε ενασχολήσεις που μου ήταν αδύνατες κατά τη μακρά διακονία μου.

Παρακολουθείτε τις εξελίξεις στο εσωτερικό της Αρχιεπισκοπής Αμερικής μετά την παραίτησή σας;

Παρακολουθώ με προσοχή τις διάφορες εξελίξεις, θετικές ή αρνητικές, στο χώρο της Ομογένειας και της Αρχιεπισκοπής Αμερικής. Παραμένει δυσδιάκριτη η κατεύθυνση που ακολουθεί σήμερα η Αρχιεπισκοπή. Προς το παρόν, δεν φαίνεται να υπάρχει η "πολιτική" βούληση να αντιμετωπισθούν τα καίρια προβλήματα: το τεράστιο οικονομικό έλλειμμα που ανεβαίνει κατακόρυφα, η αύξουσα αδιαφορία του πλήθους των πιστών για τα σημερινά εκκλησιαστικά και ομογενειακά δρώμενα, η ραγδαία άνοδος του αριθμού διαζυγίων στο χώρο των εγγάμων Κληρικών, ο νεποτισμός που τελευταίως έχει πάρει διαστάσεις φαινομένου στην εκκλησιαστική διοίκηση. Είναι καταφανές το κενό εξουσίας και ως εκ τούτου η στασιμότητα και αβελτηρία αποτελούν τα χαρακτηριστικά μιας πραγματικότητας που βρίσκεται σε διαρκή καθίζηση. Θλίβομαι ειλικρινά που μένει αναξιοποίητη αυτή η μεγάλη και ζωντανή ομογένεια.

Που Οδηγεί την Ελληνορθόδοξη Εκκλησία της Αμερικής ο νέος Καταστατικός Χάρτης; Η κατά τεκμήριο, κατεύθυνση προς το αυτοκέφαλο που έχουν επιλέξει στην Αμερική δεν είναι μια λογική εξέλιξη;

Προσωπικά δεν θεωρώ ως "λογική" την γραμμή που υιοθέτησε στο Λος Άντζελες η πρόσφατη Κληρικολαϊκή Συνέλευση της Αρχιεπισκοπής, το ύπατο δηλ. νομοθετικό της σώμα, με ομόφωνο φήφισμα υπέρ ενός Καταστατικού Χάρτη που να προβλέπει, ούτε λίγο ούτε πολύ, την αυτονόμηση από το Πατριαρχείο. Βέβαια, αυτό αποτελεί λογική συνέπεια του γεγονότος ότι οι λαϊκοί που κρατούν τα σκήπτρα της διοίκησης στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής, είναι ιστορικά πρόμαχοι της αυτοκεφαλίας.

Πάντως, μια απόσχιση της Αρχιεπισκοπής Αμερικής από τη Μητέρα Εκκλησία θα ήταν ολέθρια για τη συνέχεια του Ελληνισμού στη μεγάλη χώρα των ΗΠΑ, καθώς η Αρχιεπισκοπή δεν βρίσκεται σε τέτοιο σημείο ωριμότητας που να μπορεί να αντισταθεί μόνη και αστήρικτη στους ανέμους του σαρωτικού αμερικανικού θρησκευτικού συγκρητισμού απ' τόν οποίο ήδη πλήττεται κατάφωρα...

Πόσο δύσκολο είναι για το Οικουμενικό Πατριαρχείο να δώσει την συγκατάθεσή του για το Αυτοκέφαλο; Αργά ή γρήγορα αυτό θα επέλθει ακόμη και με ρήξη. Δεν είναι καλύτερο να γίνει με συνεννόηση των ενδιαφερομένων πλευρών;

Το πρόβλημα δεν είναι, πόσο δύσκολη είναι για το Πατριαρχείο η εκχώρηση κάποιας αυτονομίας στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής, αλλά πως αναχαιτίζεται το αυτονομιστικό ρεύμα που καλλιεργείται εδώ και δεκαετίες στην Αμερική. Και η αλήθεια είναι μια : όσο οι νέοι ιεράρχες της Αμερικής και οι υπεύθυνοι των κατά τόπους κοινοτήτων, οι ιερείς, θα εκπαιδεύονται μέσα στο αντιπατριαρχικό και εν πολλοίς ανθελληνικό κλίμα της ελληνορθόδοξης Θεολογικής Σχολής της Βοστόνης, δεν πρόκειται να τεθεί τέρμα στο αυτονομιστικό κίνημα.

Δυστυχώς, το θέμα δεν κατέστη ποτέ αντικείμενο σοβαρού προβληματισμού εκ μέρους της Μητέρας Εκκλησίας. Ωστόσο, ο δεσμός της Αρχιεπισκοπής Αμερικής με το Πατριαρχείο δεν είναι διαπραγματεύσιμος, εφόσον αυτός καθορίζει τελικά την επιβίωση του ελληνορθόδοξου στοιχείου στη νέα ήπειρο.

Από την Αμερική φαίνεται ότι εξαρτάται ακόμη για την ώρα και το μέλλον του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Ποια είναι η άποψή σας για το μέλλον της Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης;

Τα πάντα δείχνουν πως η κατάσταση του Πατριαρχείου στην Τουρκία δεν είναι καθόλου ευοίωνη. Η Ομογένεια της Πόλης περιορίζεται πλέον σε ελάχιστες εκατοντάδες ανθρώπων. Η λειψανδρία στο Πατριαρχείο έχει πάρει σοβαρότατες διαστάσεις. Ο τόσο νευραλγικής φύσεως συνοδικός θεσμός εξακολουθεί να λειτουργεί στο Πατριαρχείο υπό μορφή ξένη προς τα ορθόδοξα δεδομένα. Από την άλλη πλευρά και παρά την επίμονη προσέγγιση της Τουρκίας προς την Ευρώπη, δεν φαίνεται να αλλάζει το πολιτικό σκηνικό της χώρας και ούτε βέβαια η στάση της έναντι των μειονοτήτων. Οι προοπτικές δεν φαίνονται να είναι ενθαρρυντικές.

Η όλη κατάσταση δεν μπορεί παρά να επιδεινωθεί σε περίπτωση που το Πατριαρχείο, απογυμνωμένο όπως είναι τη στιγμή αυτή από συμπαγές ορθόδοξο ποίμνιο και εξαρτώμενο από την αραιή ως επί το πλείστον ελληνική διασπορά ανά τον κόσμο, χάσει και την Εκκλησία της Αμερικής. Πιστεύω πως κάτι τέτοιο θα απέβαινε μοιραίο για την ήδη επισφαλή υπόσταση του Πατριαρχείου που αποτελεί πλέον σκιά μόνο του παληού εαυτού του.

Ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χριστόδουλος, τον Μάρτιο θα επισκεφτεί την Αμερική. Μπορεί αυτή επίσκεψη να επηρεάσει το status του Οικουμενικού Πατριαρχείου και να επιταχύνει την πορεία προς το αυτοκέφαλο της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας της Αμερικής;

Εαν η επίσκεψη προγραμματιζόταν σε άλλη περίοδο, ίσως να συνέβαλε στην ενίσχυση του αυτονομιστικού ρεύματος. Οι θιασώτες της αυτονομίας προσέβλεπαν σ' αυτή με μεγάλες ελπίδες. Αλλά και την εποχή της κρίσης στην Κληρικολαϊκή Συνέλευση του Λος Άντζελες η επίσημη ιστοσελίδα της Εκκλησίας της Ελλάδας προέβαλλε επίμονα το παραπάνω ψήφισμα για αυτονομία της Εκκλησίας Αμερικής. Σήμερα, υπό την πίεση προφανώς εκκλησιαστικών αλλά και πολιτικών δεδομένων, ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος εκδηλώνεται, δημόσια τουλάχιστο, κατά του αυτοκεφάλου της Αμερικής.

Υπάρχουν δύο σοβαρά ζητήματα. Από τη μια το μέλλον της Ομογένειας, από την άλλη το θέμα της ελληνικής παιδείας. Είναι δυνατό να είμαστε ρεαλιστές αν πιστεύουμε ότι σε 30 ή 40 χρόνια θα μιλάμε ακόμη για ελληνική Ομογένεια, όταν ήδη η ελληνική γλώσσα -με μια δόση υπερβολής θα έλεγα- μιλιέται από τους λιγότερους και όχι τους περισσότερους ομογενείς;

Οι σχετικές μελέτες που υπάρχουν δείχνουν ότι είναι βραχυπρόθεσμο το μέλλον της ελληνικής γλώσσας στην Αμερική. Ελληνικά μιλά ακόμη η γενιά των τελευταίων μεταναστών που, ως γνωστό, δεν ανανεώνεται λόγω ανάσχεσης του μεταναστευτικού ρεύματος. Η αγγλική είναι η γλώσσα της δεύτερης και των προηγούμενων γενεών. Και κατά κανόνα το γλωσσικό θέμα συμβαδίζει μ'εκείνο της εθνικής συνείδησης.

Η ανησυχητική αυτή κατάσταση οφείλεται κυρίως στην τεράστια αφομοιωτική δύναμη της αμερικανικής κοινωνικής χοάνης. Αλλ' εν μέρει και στο γεγονός ότι η Αρχιεπισκοπή που είναι ο κύριος φορέας για την ελληνική παιδεία στο ομογενειακό χώρο, βρέθηκε απροετοίμαστη για μια τόσο μεγάλη πρόκληση ιστορικής σημασίας. Το τίμημα της ολιγωρίας αυτής το καταβάλλουμε σήμερα και δεν είναι άλλο παρά η αλλοτρίωση της γλωσσικής και εθνικής μας συνειδήσεως στον αμερικανικό χώρο.

Το Ελληνοαμερικανικό λόμπι μπορεί να βοηθήσει στην κατάσταση που δημιουργείται και μοιάζει χωρίς επιστροφή;

Το λεγόμενο ελληνοαμερικανικό λόμπι ασχολείται με την προώθηση των εθνικών μας θεμάτων και όχι με ζητήματα γλώσσας. Αλλ' είναι λάθος να νομίζουμε ότι υπάρχει ελληνοαμερικανικό λόμπι υπό μορφή οργανωμένου φορέα. Απλώς, υπάρχουν εδώ κι εκεί άτομα ή, στην καλλίτερη περίπτωση, μικρές ομάδες ομογενών που επιδίδονται στην προώθηση των εθνικών μας θεμάτων. Εάν όντως υπήρχε οργανωμένο ελληνοαμερικανικό λόμπι, τα πράγματα θα ήταν πολύ διαφορετικά και για την Κύπρο και για την Ελλάδα γενικότερα. Οι αμερικανικές κυβερνήσεις θα μας αντιμετώπιζαν σίγουρα με μεγαλύτερη προσοχή, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του Ισραήλ και του εβραϊκο-αμερικανικού λόμπι.

Θα θέλατε να μου πείτε ποιος είναι ο στόχος του Ιδρύματος «Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων για τον Ελληνικό Πολιτισμό και την Παιδεία», που λειτουργεί στη Νέα Υόρκη;

Το "Ίδρυμα Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος για τον Ελληνικό Πολιτισμό και την Παιδεία" που ιδρύθηκε πρόσφατα στη Νέα Υόρκη με πρωτοβουλία του ελληνοαμερικανού μεγιστάνα Γιάννη Κατσιματίδη, θα ασχοληθεί με την προώθηση της ελληνικής σκέψης και γλώσσας στο χώρο της Ομογένειας. Είναι ένας παραμελημένος αλλά τεράστιος χώρος όπου μπορεί να αναπτυχθεί αξιόλογη δράση, ιδίως στην εποχή μας που οι νέες γενιές της Ομογένειας, έχοντας ξεπεράσει τα κοινωνικά συμπλέγματα των προηγουμένων γενιών, τείνουν να επανεύρουν τις πολιτιστικές τους ρίζες.

[ Ελευθεροτυπία - Δεκέμβριος 2002 ]